Đặc điểm phát triển chung của lứa tuổi 3, 4, 5

Lên 3, thế giới của con đã mở rộng ra rất nhiều, và cùng với đó, con cũng “trưởng thành” hơn rất nhiều. Bố mẹ cần biết gì về sự phát triển của con để chuẩn bị cho con thật tốt bước ra thế giới? Bạn chưa tự tin ư, hãy cùng Webtretho tìm hiểu nhé.



Trẻ 3 tuổi

Trẻ 3 tuổi có cái nhìn về thế giới rộng mở hơn, các khái niệm về thời gian và không gian bắt đầu có những biến đổi thú vị. Các bé bắt đầu hiểu được sự phức tạp của thế giới xung quanh và nhận ra sự khác nhau giữa thực và giả. Chúng thường hỏi những câu kiểu như “Buổi tối chim có đi ngủ không mẹ?”, “Hồi ba còn nhỏ thì có con khủng long không?” và “Mấy cô chú trong TV đó là người thiệt hay giả bộ vậy mẹ?”

"Buổi tối chim có đi ngủ không mẹ?" (Ảnh: Inmagine)
Với chúng, quá khứ được phân thành: hồi nãy, hôm qua, tuần trước, tháng trước, hồi xưa, hồi ba mẹ nhỏ xíu… Tương lai thì được chia thành: ngày mai, sắp… rồi, hay mai mốt con lớn. Mặc dù có thể không biết tên của các mùa trong năm nhưng trẻ 3 tuổi đã bắt đầu tìm ra các mối tương quan, chúng có thể liên tưởng mùa hè với tiết trời oi bức, cả nhà đi du lịch tắm biển, mùa thu với lá vàng và Tết Trung Thu…

Giống như thời gian, không gian được chia thành nhiều loại: Có những nơi gần và ta có thể đi bộ đến; có những nơi xa không thể đi bộ được; và cũng có những nơi rất rất xa, như châu Phi, mặt trăng. Các bé cũng chia mọi người xung quanh theo mức độ già trẻ, chẳng hạn như con nít, người lớn đi làm, người già ở nhà. Các sự vật có thể sống hoặc không, người và loài vật có thể sống hoặc chết, và mọi thứ có thể thật hoặc giả.

Tới 3 tuổi, các triệu trứng “bướng bỉnh trẻ lên 2” sẽ dần hết và trẻ sẽ đằm tính hơn. Trẻ 3 tuổi có khả năng tập trung tới vài phút để làm một việc gì đó và thích chơi đùa với các trẻ khác hơn. Tới thời điểm này, trẻ cũng biết biểu lộ nhiều dạng cảm xúc hơn. Chúng có thể buồn hoặc tỏ ra đăm chiêu, có thể ganh tị, cảnh giác, sợ hãi hoặc hài lòng, vui vẻ, khoái chí. Các bé cũng nắm bắt được nhiều hơn cảm xúc của người khác. Chúng biết nên làm cho người lớn hài lòng, với một động lực hết sức mạnh mẽ là được người khác khen ngợi và yêu thương. Mặc dù trẻ 3 tuổi có khuynh hướng ít giận dữ hơn trẻ lên 2, nhưng khi mệt hoặc đói thì chúng cũng không ngoan được đâu.


Trẻ 4 tuổi

Trẻ 4 tuổi ngày càng ý thức mình là một thành viên trong một tập thể. Chúng dành phần lớn thời gian để tạo dựng và giữ vững vị trí với các trẻ đồng trang lứa. Chúng cũng dễ dàng sử dụng vốn từ vựng của mình để khen, chê và “chỉnh” những đứa trẻ khác nhằm hướng sự chú ý vào khả năng của chúng và thuyết phục các bạn cùng chơi chấp nhận ý tưởng mà chúng đưa ra.

Trẻ 4 tuổi thích chơi với trẻ khác, có thể dọa dẫm hoặc hứa hẹn để giành lấy một đứa bạn hoặc để được “kết nạp” vào một nhóm bạn. Vậy nên ở trường mẫu giáo, bạn có thể rất hay nghe thấy những câu như “Mình làm bạn của nhau nhé” và “Mình không chơi với bạn đâu.”

Trẻ 4 tuổi cần nhiều không gian để chơi, vì trò nào chúng cũng có thể chơi được cả, đặc biệt là thích trò “siêu nhân” và “quái vật”. Mặc dù đã biết chia sẻ đồ chơi với nhau và thay phiên chơi chung một món đồ nhưng chuyện giành đồ chơi giữa các bé 4 tuổi vẫn xảy ra như cơm bữa. “Chiến tranh” thường bắt đầu bằng việc cãi nhau rồi kết thúc bằng xô đẩy, đấm, đá. Thường thì các bé cũng không thể làm nhau đau lắm đâu, nhưng người lớn vẫn phải canh chừng.

Lên 4 tuổi, bé thích khám phá những điều mới lạ như đu xích đu, nhớ tên các loại khủng long, đếm từ 1 tới 20, và chơi game trên máy tính. Chúng tin vào những gì chúng nhìn thấy, nghe thấy và chạm tay vào. Nếu một đứa trẻ 4 tuổi nghĩ rằng ly nước trái cây của nó ít hơn của bạn thì có nghĩa là ly của bạn thật sự nhiều hơn, dù cả 2 ly đều được rót từ 2 hộp như nhau. Nếu một đứa trẻ 4 tuổi nghe thấy tiếng một con quái vật đang gầm gừ dưới giường thì có nghĩa là thật sự có một con quái vật ở dưới giường, mặc cho bố mẹ có giải thích đến đâu chăng nữa..

Ở tuổi này, bé cũng rất tò mò và rất thích hỏi “Tại sao?”

Trẻ lên 5 có thể kiên trì vẽ cho đến khi được bức tranh như mong muốn. (Ảnh: Inmagine)

Trẻ 5 tuổi

Trẻ 5 tuổi dường như lớn hẳn lên trên nhiều phương diện. Giống như khi 4 tuổi, trẻ 5 tuổi thích khám phá những điều mới lạ, nhưng chúng có thể kiên trì luyện tập để thành thục hơn. Ví dụ khi vẽ một cái cầu vồng, một ngôi nhà hay tự họa chân dung, chúng có thể cố gắng vẽ đến khi nhìn được bức tranh như chúng muốn.

Trẻ 5 tuổi cũng thích chơi trò đóng vai các nhân vật khác, nhưng ở mức độ công phu hơn. Trước khi chơi, trẻ thường chuẩn bị các đạo cụ để đảm bảo câu chuyện được diễn ra theo một trình tự hợp lý. Nếu mở “show trình diễn”, chúng sẽ làm sân khấu, bán vé và thay đổi phục trang trước khi trình diễn. Mở màn, chúng có thể sẽ bước lên sân khấu giới thiệu nội dung của buổi diễn, sau đó diễn một vài cảnh, rồi kết thúc bằng việc cúi đầu chào kiểu cách kèm theo những tràng pháo tay rộ lên.

Trẻ 5 tuổi thích dùng và diễn giải các ký hiệu, biểu tượng. Hầu hết trẻ ở độ tuổi này rất nghiêm túc muốn học hỏi, và một số có thể học các cơ chế đọc viết nhanh hơn những đứa khác. Chúng thích tự mình đọc menu và gọi món, diễn giải các biển báo giao thông, tự viết danh sách các món đồ cần mua, và tự viết tên lên nhãn tập hoặc các bức tranh do chúng vẽ. Chúng có thể hình dung ra trong đầu những vấn đề đơn giản và có thể nắm bắt khái niệm cộng trừ, dù có thể chúng phải xòe tay ra đếm trước khi trả lời.

Những đứa trẻ 5 tuổi có cơ hội sử dụng máy tính thường thích các chương trình tương tác. Chúng có thể hiểu, áp dụng các luật chơi và nếu như mỗi lần trả lời đúng các câu hỏi liên quan đến kỹ năng đọc, viết và tính toán và được máy tính hiện ra câu chúc mừng hoặc khen ngợi chúng thì chúng rất thích thú. Trẻ 5 tuổi thích những chương trình cho phép chúng tự giải quyết vấn đề, để chúng tự sắp xếp các nhân vật trên màn hình rồi tạo ra một chuyện tưởng tượng riêng của chúng, và các chương trình hướng dẫn chúng vẽ, tô màu, làm thiệp sinh nhật và thiệp mời.

Trẻ ở độ tuổi này rất có thể tự lập kế hoạch vui chơi trước. Chúng chọn bạn bè tham gia trò chơi dựa trên tiêu chí cùng chung sở thích. Những đứa trẻ thích các trò chơi năng động sẽ chọn chơi các trò leo trèo, chạy và đuổi bắt, chơi bóng hoặc đua xe. Những đứa trẻ thích các trò chơi tĩnh hơn thì sẽ chơi cát, tìm côn trùng hoặc thằn lằn, chơi đóng kịch hoặc tụm lại trò chuyện với một đứa bạn khác.

Có nên cho Trẻ học tiếng Anh từ sớm?

TS Jayne Moon - Giảng viên của Hội đồng Anh khẳng định “Vấn đề cốt yếu của việc học ngoại ngữ là điều kiện thích hợp chứ không phải là độ tuổi bắt đầu. Các điều kiện thích hợp đó là: giáo viên được đào tạo tốt, thông thạo tiếng Anh; chương trình và tài liệu giảng dạy phù hợp với các lứa tuổi; đủ thời gian và cường độ đồng thời đảm bảo tính liên tục và chuyển tiếp”.

Giáo dục từ nhỏ 

Việc xác định xem ở độ tuổi nào thì trẻ em học ngôn ngữ tốt nhất đã được nhiều nhà nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khác nhau trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ những năm 60. Kết quả nghiên cứu của các nhà sinh lí học thì cho rằng sự phát triển của não bộ ảnh hưởng rất lớn đến việc phát triển ngôn ngữ của trẻ. Các nhà tâm lý học thì cho rằng: Trẻ em học ngôn ngữ tốt hơn vì ít dựa vào các cách giải thích ngữ pháp và khả năng tư duy miễn dịch. Còn các nhà ngôn ngữ học khẳng định: Khả năng song ngữ không ảnh hưởng đến sự phát triển trí thông minh. Thậm chí có thể phát triển hơn các trẻ khác vì dễ hình thành khái niệm hơn và linh hoạt hơn về trí tuệ. Tựu chung lại thì trẻ em bình thường xét ở các góc độ tâm sinh lí và ngôn ngữ đều có khả năng hấp thụ một hoặc hai ngoại ngữ nếu sớm được tiếp xúc với các ngôn ngữ đó trong điều kiện thuận lợi. Trẻ em ViệtNam cũng không phải là ngoại lệ.

Từ những dẫn chứng đó Tiến sĩ Phạm Đăng Bình (Khoa Ngôn ngữ và văn hoá Anh Mỹ - Đại học Ngoại ngữ- ĐHQG Hà Nội) cho rằng “Chúng ta nên cho Trẻ em làm quen với tiếng Anh càng sớm càng tốt. Ở những nơi có điều kiện nên cho trẻ học ngay từ các lớp mầm non (tức là từ 3 tuổi) thì càng tốt. Nếu chúng ta bỏ qua giai đoạn học ngoại ngữ dễ dàng nhất này của trẻ, thì đây sẽ là một sự lãng phí về nhân tài và chất xám rất lớn”.

Lợi ích của việc dạy ngoại ngữ ngay từ sớm đã được khẳng định. Vấn Ađề là chúng ta tổ chức việc dạy học như thế nào mà thôi, nghĩa là điều kiện để cho việc học tiếng Anh có hiệu quả cũng quan trọng không kém. TS Jayne Moon - Giảng viên của Hội đồng Anh khẳng định: “Vấn đề cốt yếu của việc học ngoại ngữ là điều kiện thích hợp chứ không phải là độ tuổi bắt đầu. Các điều kiện thích hợp đó là: Giáo viên được đào tạo tốt, thông thạo tiếng Anh; Chương trình và tài liệu giảng dạy phù hợp với các lứa tuổi; Đủ thời gian và cường độ đồng thời đảm bảo tính liên tục và chuyển tiếp”.

Học tiếng anh càng sớm càng tốt

Giáo viên được đào tạo tốt, thông thạo tiếng Anh:
Ở độ tuổi lên 3, trẻ em có thể luyện âm để phát âm được đúng giọng bản ngữ. Tuy nhiên, việc các bé đạt được thành công như thế nào phụ thuộc rất nhiều vào giáo viên. Giáo viên phải là người bản ngữ, có giọng chuẩn, có nghiệp vụ sư phạm tốt và có khả năng truyền đạt kiến thức cho trẻ nhỏ. Bên cạnh đó, để có được độ tương tác lớn nhất và để giáo viên có thể theo sát lắm bắt tâm lý, chăm sóc kỹ lưỡng từng học sinh thì số lượng học sinh trong lớp phải ít, không quá 15 học sinh/lớp.

Chương trình và tài liệu giảng dạy phù hợp với các lứa tuổi:
Theo các nhà giáo dục học hiện đại, dạy học tương tác là một trong những phương pháp dạy học tích cực, hiện đại và có hiệu quả nhất trong nền giáo dục ngày nay. Đặc biệt trong việc dạy và học tiếng Anh, dạy học tương tác là chìa khóa mang lại thành công cho cả người dạy và người học. Một chương trình tiếng Anh tương tác phải đảm bảo được 3 yếu tố: Tương tác giữa học sinh và giáo viên; Tương tác giữa học sinh và học sinh; Tương tác giữa học sinh, giáo viên và các thiết bị giảng dạy hiện đại ( Bảng tương tác Smart Board, máy tính, máy chiếu, loa, đài, đĩa CD và các phần mềm hỗ trợ chuyên dụng…)

TRƯỜNG QUỐC TẾ CHUYÊN TIẾNG ANH TRẺ EM

Đủ thời gian và cường độ đồng thời đảm bảo tính liên tục và chuyển tiếp:
Một chương trình giáo dục tiếng Anh tốt cần phải được thiết kế thời lượng chương trình cho từng buổi học phù hợp với từng độ tuổi khác nhau. Đồng thời, phải đảm bảo được tính liên tục và chuyển tiếp từ thấp đến cao, từ dễ đến khó, từ độ tuổi nhỏ đến độ tuổi lớn. v.v….. Theo các chuyên gia giáo dục, nên cho trẻ tham gia các buổi học trong khoảng thời gian 1h30 phút, mỗi tuần học 2 buối đan xen nhau. Ngoài ra, trẻ em nên theo học các chương trình tiếng Anh có tính liên tục và chuyển tiếp, các bài học có hệ thống và liền mạch tránh việc ngắt quãng hoặc thay đổi giáo trình.

Hiện nay, tại các thành phố lớn đặc biệt là thủ đô Hà Nội và thành phố HCM đã có nhiều các chương trình tiếng Anh ưu việt dành cho trẻ em được triển khai. Trong đó có chương trình tiếng Anh tương tác Happy Series của Đại học Oxford, Anh Quốc. Đây là chương trình tiếng Anh đảm bảo đầy đủ các yếu tố tương tác, tính liên tục và chuyển tiếp đáp ứng được tốt nhất cho nhu cầu học tập của trẻ em trong độ tuổi từ 3 – 12 tuổi. Tuy nhiên, để có thể đưa chương trình này vào giảng dạy thì đòi hỏi các Trung tâm phải có hệ thống cơ sở thiết bị giảng dạy hiện đại tương xứng như bảng thông minh, máy chiếu, phần mềm hỗ trợ tương tác.v.v…

Khai sáng trí tuệ bằng "Phương án 0 tuổi"

Ra đời cách đây hơn ba thập niên, "Phương án 0 tuổi" đã mang đến những kết quả đột phá trong giáo dục sớm tại nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới.

Ra đời cách đây hơn ba thập niên, "Phương án 0 tuổi" đã mang đến những kết quả đột phá trong giáo dục sớm tại nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới. Tại TP.HCM, Hệ thống Trường Mầm non Saigon Academy là đơn vị đầu tiên được chuyển giao bản quyền và ứng dụng "Phương án 0 tuổi" vào giảng dạy. Tinh thần chủ đạo "học mà chơi, chơi mà học" đã giúp các bé đón nhận nồng nhiệt ngoài dự kiến.

Bây giờ hoặc không bao giờ

Cậu bé Trần Ngọc Châu Long, sinh năm 2004 tại huyện Đức Hòa, tỉnh Long An gây xôn xao dư luận khi làm được phép toán dù mới lên 2, có khả năng đọc rành mạch khi lên 3 tuổi. Ông Trần Ngọc Châu chia sẻ "bí mật" về sự thần đồng của bé, là nhờ ông đã áp dụng phương pháp giáo dục “Phương án 0 tuổi” cho con mình.

Phương pháo giáo dục trẻ theo cách truyền thống và theo "Phương án 0 tuổi" có nhiều khác biệt. Trong khi phương pháp giáo dục trẻ truyền thống chưa đánh giá cao tiềm năng phát triển của trẻ giai đoạn dưới 3 tuổi, chỉ để trẻ phát tiển một cách tự nhiên, thì "Phương án 0 tuổi" lại tập trung mạnh vào việc kích hoạt các khả năng tiềm ẩn của trẻ trong những năm đầu đời. Quan sát tại Trường Mầm non Saigon Academy, phụ huynh có thể thấy hầu hết các bé dưới 3 tuổi có khả năng đọc thành thạo các thẻ chữ, nhận diện rất nhanh về màu sắc, hình khối, gọi tên sự vật hay hiện tượng xung quanh một cách chính xác, điều mà phương pháp giáo dục truyền thống theo kiểu "để cho trẻ dưới 3 tuổi phát triển một cách tự nhiên" khó mà đạt được.

Các nhà khoa học đã chứng minh được rằng, bộ não của trẻ ngay từ sơ sinh đã có những tiềm năng đáng kinh ngạc: khi lọt lòng mẹ, trọng lượng não của trẻ sơ sinh đã bằng 25% não người trưởng thành; 1 tuổi đạt 50%, 2 tuổi đạt 75%; 3 tuổi đạt 90% não người trưởng thành và 6 tuổi hầu như hoàn thiện về cấu trúc. Vì vậy, một phụ huynh có tâm huyết trong việc nuôi dạy con không thể bỏ qua việc khơi dậy tiềm năng trí tuệ của con mình trong "giai đoạn vàng" này. Ivan Petrovich Pavlov - Nhà sinh lý và tâm lý học nổi tiếng người Nga - từng nói: "Trẻ sơ sinh đến ngày thứ 3 mới được dạy dỗ là đã bị trễ mất 2 ngày". Thế nên, phụ huynh cần bắt đầu quan tâm đến "Phương án 0 tuổi" cho bé yêu của mình, khi chưa quá trễ.

Khai sáng trí tuệ bằng “Phương án 0 tuổi”

“Phương án 0 tuổi” có thể giải quyết được vấn đề mà bất kì nhà sư phạm mầm non nào cũng mong muốn: trẻ được học một cách nhẹ nhàng, vui vẻ, hào hứng. Ở Trường Mầm non Saigon Academy, hầu như hoạt động học tập nào cũng được thể hiện dưới dạng trò chơi thông qua các chủ đề học tập dưới hình thức đề án chuyên sâu ở các lĩnh vực như toán học, ngôn ngữ, khám phá khoa học, âm nhạc, hội họa, thể chất, năng khiếu. Qua đó, với hệ thống học liệu phong phú và đa dạng, trẻ được kích hoạt những tiềm năng của mình mà không hề bị “khổ” học.

Thực tế, việc kích hoạt những khả năng tiềm ẩn của não bộ con người trong giai đoạn từ trong bào thai cho đến 6 tuổi mang lại ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển trí tuệ của trẻ sau này. TS. Nguyễn Minh Đức (Viện trưởng Viện nghiên cứu giáo dục trẻ thông minh sớm) khẳng định: "Dấu ấn ban đầu quyết định cả tương lai của bé sau này. Phụ huynh có 6 năm, hoặc là đầu tư để kích hoạt tiềm năng cho trẻ trong thời kì này, hoặc là phải chấp nhận việc con bị thiệt thòi, vì sau này, có đầu tư cũng bị trễ. Vì các bé còn ở tuổi chơi hơn là tuổi học, nên việc vận dụng giáo trình "Phương án 0 tuổi" vào giảng dạy là hợp lý và hiệu quả".